Kuvendi i Shqipërisë miratoi së fundmi dekriminalizimin e shpifjes për gazetarët, duke hedhur një hap më tej drejt përmbushjes së standardeve të Bashkimit Europian për lirinë e medias. Ky ndryshim synon të eliminojë përgjegjësinë penale kur gazetarët profesionistë veprojnë me mirëbesim profesional, ndërsa pretendohet se do të rrallojë edhe presionin ndaj mediave kritike. Në këtë artikull analizohet ndikimi i këtij ligji në hapësirën mediatike në Shqipëri, duke vlerësuar nëse kjo reformë përbën një avancim drejt standardeve të BE-së, apo mbetet një hap i paplotë, i cili nuk adreson sfidat kryesore me të cilat përballet liria e shprehjes në vend.

Liria e shprehjes është një nga kriteret kyç të integrimit europian, teksa BE e konsideron si një kriter themelor për funksionimin e demokracive të konsoliduara (EEAS, 2023). Në Shqipëri realiteti ka treguar se shpifja është përdorur ndaj gazetarëve si mjet presioni, duke krijuar edhe një efekt frikësues, i cili ndikon në lirinë e raportimit kritik në përgjithësi. Raportet e Komisionit Europian dhe OSBE-së nënvizojnë se vendet kandidate duhet të sigurojnë një mjedis ku gazetaria profesionale mund të ushtrohet pa frikë nga ndëshkimet penale apo presioni politik (OSCE, 2013; CoE, 2021). Miratimi i dekriminalizimit të shpifjes për gazetarët profesionistë pritet të krijojë një hapësirë më shumë në shprehjen e mendimit të lirë, por megjithatë dispozita është cilësuar si e paqartë. Sipas saj përfitues janë vetëm gazetarët e regjistruar dhe të njohur si të tillë, ndërsa sfida për mbrojtjen reale të lirisë së shprehjes nuk adresohet plotësisht.

Shpifja dhe liria e shprehjes në kontekstin e integrimit europian

Standardet e BE për lirinë e medias shkojnë përtej mbrojtjes formale ligjore. BE kërkon që vendet kandidate të sigurojnë një mjedis funksional ku gazetarët mund të raportojnë në mënyrë kritike, pa u frikësuar nga ndëshkimet penale, presioni ekonomik apo ndikimet politike (EEAS, 2023; OSCE, 2013). Raportet e Komisionit dhe OSBE-së tregojnë se nuk mjafton vetëm të dekriminalizohet shpifja, por duhet të krijohen mekanizma që mbrojnë lirinë e raportimit, duke përfshirë qasje në informacion publik dhe respektim të rregullave etike të gazetarisë (CoE, 2021; ROL, 2019).

Një shqetësim i rëndësishëm është efekti frikësues, ose “chilling effect”, kur kërcënimi i ndjekjes penale apo presioni ekonomik e detyron gazetarin të shkojë drejt autocensurës. Organizatat ndërkombëtare nënvizojnë se kjo dukuri ka efekt të menjëhershëm mbi raportimin kritik, duke penguar transparencën dhe lirinë e informacionit (InstituteMedia, 2020; SafeJournalists, 2022).

Në këtë kuadër, standardet europiane nuk kërkojnë vetëm ndryshime ligjore, por edhe praktika gjyqësore dhe politike që mbrojnë punën e gazetarëve, duke e bërë shpifjen një çështje civile kur ajo nuk bëhet me qëllim të keq. Për Bashkimin Europian harmonizimi i praktikave vendore me këto standarde është thelbësor për të garantuar një hapësirë të lirë dhe të besueshme për median dhe gazetarinë.

Dekriminalizimi i shpifjes në Shqipëri; përmbajtja dhe kufizimet

Dekriminalizimi i shpifjes për gazetarët në Shqipëri përbën një hap pozitiv në kuadrin ligjor, por realiteti praktik ngre ende shqetësime. Sipas dispozitës së re ligjore, gazetarët profesionistë nuk mbajnë përgjegjësi penale për shpifjen, për sa kohë veprojnë me mirëbesim dhe bëjnë përpjekje të arsyeshme për të verifikuar informacionin (Reporter.al, 2026). Megjithatë, sipas dispozitës përfitojnë vetëm ata që janë të regjistruar dhe të njohur si gazetarë në përputhje me legjislacionin, një kriter që në Shqipëri mund të jetë problematik, pasi nuk ekziston një regjistër zyrtar i gazetarisë.

Ky kufizim nxjerr në dukje atë që duket si një paradoks, pasi teksa ligji synon të mbrojë lirinë e shprehjes dhe të përmbushë kriteret minimale të BE-së, njëkohësisht i jep qeverisë mundësinë të përcaktojë se kush konsiderohet gazetar. Ekspertët e organizatave ndërkombëtare dhe gazetarët e pavarur kanë vënë në dukje se në mungesë të mekanizmave funksionalë mbrojtës, raportimi kritik mund të përballet me efekt frikësues dhe mungesë të mbrojtjes reale për profesionistët e medias (SafeJournalists, 2022; InstituteMedia, 2020).

Për më tepër, situata aktuale tregon se shpifja dhe fyerja janë përdorur shpesh si mjete presioni ndaj gazetarëve dhe mediave kritike. Para ndryshimeve ligjore, viktimat mund të përfitonin shpagim vetëm përmes padi civile, ndërsa ndjekja penale shërbente si kërcënim i frikshëm, jo si mjet real për drejtësi (Reporter.al, 2026). Ky fenomen vijon të ndikojë mbi raportimin kritik të medias, duke kufizuar hapësirat e debatit dhe kritikës së pushtetit në praktikë.

Ndërkohë, ndryshimet ligjore janë vlerësuar nga Komisioni Europian dhe organizatat ndërkombëtare si një masë e domosdoshme për përputhshmërinë me standardet europiane. Megjithatë, ekspertët theksojnë se një reformë më e gjerë është e nevojshme, duke përfshirë transparencë në regjistrimin e gazetarëve, mekanizma të pavarur mbikëqyrjeje dhe praktikë gjyqësore që respekton lirinë e shprehjes (CoE, 2021; OSCE, 2013; SafeJournalists, 2022). Pa këto elemente, dekriminalizimi i shpifjes mbetet një hap i parë, por i paplotë, drejt garantimit të një hapësire të lirë dhe të sigurt për median shqiptare në kuadër të rrugëtimit të integrimit europian të Shqipërisë.

Përputhshmëria me praktikat europiane

Edhe pse dekriminalizimi i shpifjes për gazetarët në Shqipëri është një hap pozitiv në aspektin ligjor, përputhshmëria e tij me standardet europiane mbetet e paplotë. Në shumicën e vendeve anëtare të BE-së, shpifja trajtohet kryesisht si çështje civile dhe jo penale, ndërsa mbrojtja për gazetarët nuk lidhet me regjistrimin e tyre formal si profesionistë të fushës. Në Europë, standardet e BE-së dhe të Këshillit të Europës rekomandojnë që gazetarët të jenë të mbrojtur nga ndjekja penale për shpifje kur veprojnë me mirëbesim dhe bazuar në fakte të verifikuara, pa krijuar barrierë të panevojshme për ushtrimin e profesionit (CoE, 2021).

Në këtë kontekst, kufizimi ligjor në Shqipëri që mbështetet tek regjistrimi dhe njohja formale e gazetarëve mund të krijojë një boshllëk në mbrojtjen reale të këtyre të fundit. Kjo mund të forcojë efektin frikësues që synohet të zbutet, duke i lënë jashtë sferës mbrojtëse të ligjit gazetarët e rinj ose ata që nuk janë pjesë e një regjistri të njohur (SafeJournalists, 2022; InstituteMedia, 2020).

Për më tepër, raportet ndërkombëtare theksojnë rëndësinë e praktikave gjyqësore që respektojnë lirinë e shprehjes dhe parimin e interesit publik (OSCE, 2013). Pa mekanizma të qartë mbrojtës, si qasje e lehtë në informacion publik apo pavarësia e organeve të medias mes të tjerash, ndryshimi ligjor në Shqipëri mbetet pjesërisht simbolik dhe nuk adreson sfidat kryesore.

Në disa vende kandidate të BE-së, shpifja nuk trajtohet si vepër penale, dhe mekanizmat mbrojtës për gazetarët mund të përfshijnë trajnime etike, pavarësi të organeve rregullatore dhe mbikëqyrje gjyqësore të drejtë. Në këtë kuadër, Shqipëria ka bërë një hap të parë, por mbetet shumë për të bërë për të harmonizuar praktikën vendore me standardet europiane dhe për të siguruar një hapësirë të lirë, të sigurt dhe funksionale për median dhe gazetarinë.

Teksa Shqipëria synon të përshpejtojë rrugëtimin drejt BE-së, asnjë vend i unionit nuk ka një regjistër të gazetarëve në kontekstin e dekriminalizimit të shpifjes. Në vendet e BE-së mbrojtja për gazetarët dhe liria e shprehjes sigurohen përmes ligjeve që mbrojnë lirinë e medias dhe standardeve etike profesionale, pa kërkuar një regjistrim formal apo marrjen e një licence shtetërore për ushtrimin e profesionit.

Në vende jashtë Bashkimit Europian dhe me probleme në standardet demokratike, si Bjellorusia, ku gazetarët kanë nevojë për licencë shtetërore për të ushtruar profesionin, apo Azerbajxhani dhe disa vende të tjera me kufizime të lirisë së medias, regjistrimi i gazetarëve ka shërbyer shpesh si mjet kontrolli mbi informacionin dhe ka kufizuar rëndë lirinë e shprehjes (Freedom House, 2022; OSCE, 2018). Për Shqipërinë, një mekanizëm i ngjashëm mund të sjellë efekte frikësuese, duke i lënë jashtë mbrojtjes ligjore gazetarët e rinj ose ata të pavarur, dhe duke rritur rrezikun që qeveria të vendosë kush ka të drejtë të raportojë në mënyrë kritike, gjë që do të ishte në kundërshtim me qëllimet demokratike dhe orientimin europian të ligjit.

Shembuj të tillë mund të tregojnë se krijimi i një regjistri të gazetarëve nuk është i domosdoshëm si një masë për rrugën e integrimit europian, madje mund të krijojë probleme, sidomos nëse regjistrimi do të jetë i detyrueshëm duke vendosur se kush ka të drejtë të jetë gazetar.

Për një vend si Shqipëria, historia e së cilës përfshin problematika të theksuara në lirinë e shprehjes, dekriminalizimi i shpifjes për gazetarët përbën një hap të rëndësishëm drejt ndërtimit të demokracisë më të shëndetshme dhe europiane. Pavarësisht kësaj, kufizimi i mbrojtjes ligjore vetëm për gazetarët që njihen si të regjistruar krijon një boshllëk në praktikë dhe kërkon qartësim të mëtejshëm, ndërsa profesionistët e rinj apo të pavarur mbeten jashtë. Për të arritur një harmonizim me standardet e Bashkimit Europian, Shqipëria ka nevojë për mekanizma mbrojtës të prekshëm dhe transparentë. Një kombinim i ndryshimeve në legjislacion dhe në praktikat institucionale mund të garantojë një hapësirë të sigurt për lirinë e shprehjes duke e ndihmuar rrugëtimin europian të vendit.

 Elvis Çaushaj, shkurt 2026

Elvis Çaushaj ka përfunduar studimet Bachelor në Gazetari dhe Komunikim në Universitetin e Tiranës dhe aktualisht ndjek studimet Master në Marketing në Fakultetin e Ekonomisë. Ai ka mbi katër vjet përvojë në një media informative shqiptare, ku ndjek zhvillimet politike dhe sociale brenda dhe jashtë vendit. Rrugëtimi i tij akademik dhe profesional përfshin pjesëmarrje në programe shkëmbimi dhe vizita studimore në disa vende, me fokus në media, demokraci dhe lirinë e shprehjes në kontekste ndërkombëtare.

Referenca:

Reporter.al. (21 Janar 2026). Kuvendi miraton dekriminalizimin e shpifjes për gazetarët.
https://www.reporter.al/2026/01/21/kuvendi-miraton-dekriminalizimin-e-shpifjes-per-gazetaret/

Reporter.al. (22 Janar 2026). Një propozim që nuk e shfuqizon shpifjen.
https://www.reporter.al/2026/01/22/nje-propozim-qe-nuk-e-shfuqizon-shpifjen/

Council of Europe (CoE). (2021). Freedom of Expression and Media Freedom – Case Law and Standards.
https://www.coe.int/en/web/freedom-expression

European External Action Service (EEAS). (2023). EU Enlargement Policy and Fundamental Freedoms.
https://www.eeas.europa.eu

Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE). (2013). Freedom of Expression under the EU Growth Plan.
https://www.osce.org/fom

SafeJournalists Network. (2022). Freedom of Expression Under Pressure in the Western Balkans.
https://safejournalists.net

Institute Media. (2020). Efekti zinxhir i Europës: Rikonceptimi i lirisë së medias.
https://institutemedia.org

RoL Platform. (2019). Freedom of Expression and the Media in Albania.
https://www.coe.int/en/web/portal/rule-of-law

https://cpj.org/2022/02/new-azerbaijan-media-law-increases-restrictions-on-the-press/

https://rfom.osce.org/representative-on-freedom-of-media/380248