Debati publik për korrupsionin në Shqipëri përqendrohet shpesh te ndëshkimi: arrestimet, dosjet dhe dënimet. Por një pyetje themelore mbetet në hije: a mund të luftohet korrupsioni vetëm me ndëshkim, apo roli vendimtar i takon parandalimit? Ky artikull e trajton këtë pyetje përmes një fushe ku rreziku është më i lartë dhe paratë publike më të mëdha, prokurimit publik. Në vitin 2024, tregu i prokurimit përfaqësoi rreth 16.5 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto (Open Government Partnership, 2026), çka e bën atë një terren ku integriteti i biznesit dhe efektshmëria e ligjit vihen çdo ditë në provë. Këtu shfaqet një paradoks. Nga njëra anë, Shqipëria ka miratuar një kuadër ligjor gjithnjë e më të plotë, gjerësisht të përafruar me legjislacionin europian dhe ka ndërtuar një kapacitet ndëshkues që po jep rezultate. Nga ana tjetër, korrupsioni në marrëdhëniet biznes-shtet mbetet i përhapur. Teza e këtij artikulli është se dobësia kryesore nuk qëndron te mungesa e normave, as te ndëshkimi, por te parandalimi dhe zbatimi, pra te distanca mes ligjit të shkruar dhe asaj që ndodh realisht në praktikë. Me fjalë të tjera, Shqipëria po mëson të ndëshkojë, por ende nuk po mëson të parandalojë.

2. Pse prokurimi publik mbetet sektor me rrezik?

Prokurimi është fusha ku vlerat financiare janë më të mëdha dhe ku biznesi varet drejtpërdrejt nga vendimet e administratës. Pikërisht për këtë arsye, Strategjia Ndërsektoriale kundër Korrupsionit 2024-2030 e rendit prokurimin publik shprehimisht ndër sektorët më të cenueshëm ndaj korrupsionit (Këshilli i Ministrave, 2024). Rreziku nuk buron nga mungesa e rregullave, por nga hapësira e diskrecionit në përcaktimin e kritereve teknike dhe të kualifikimit. Një specifikim teknik i hartuar sipas profilit të një operatori të vetëm, ose një kriter përvoje i tepruar, mund ta mbyllë konkurrencën pa shkelur formalisht asnjë rregull.

Në literaturën bashkëkohore, korrupsioni sistemik shpjegohet gjithnjë e më shumë si problem i veprimit kolektiv dhe jo thjesht si çështje individësh të pandershëm. Kur pagesat joformale janë të përhapura dhe mosndëshkimi perceptohet si rregull, biznesi që vepron me integritet rrezikon të dalë i disfavorizuar përballë atyre që paguajnë (Persson et al., 2013; Mungiu-Pippidi, 2013). Në këtë kontekst, vetëm ndëshkimi i rasteve të izoluara nuk e ndryshon logjikën e sistemit; ndryshimi kërkon mekanizma parandalues që e bëjnë integritetin zgjedhjen racionale, jo të kushtueshme, për operatorin ekonomik.

3. Çfarë thotë ligji dhe acquis i BE-së?

Baza e sistemit është ligji nr. 162/2020, i cili përafron në një masë të konsiderueshme kuadrin shqiptar me kërkesat e Direktivës 2014/24/BE (Ligji nr. 162/2020; Direktiva 2014/24/BE, 2014). Ligji ndalon shprehimisht ngushtimin artificial të konkurrencës: neni 3 përcakton se ajo konsiderohet e ngushtuar kur prokurimi përgatitet për të favorizuar ose dëmtuar operatorë të caktuar, ndërsa neni 77 kërkon që kriteret e kualifikimit të jenë të lidhura dhe proporcionale me objektin e kontratës. Këto dy dispozita janë, në vetvete, mekanizma parandalues: ato synojnë ta mbyllin hapësirën e abuzimit përpara se ai të ndodhë.

Integriteti i biznesit mbështetet edhe nga instrumente të tjera parandaluese. Në përputhje me acquis-në, kuadri ligjor parashikon edhe shkaqe përjashtimi për operatorët e dënuar, duke e lidhur të drejtën për të marrë pjesë në procedurë me integritetin e ndërmarrjes. Paralelisht, kuadri i sinjalizimit u reformua me ligjin nr. 96/2025, i cili shfuqizoi ligjin e mëparshëm nr. 60/2016, synoi përafrimin e mëtejshëm me Direktivën 2019/1937/BE dhe uli pragun për krijimin e njësive të brendshme përgjegjëse në mbi pesëdhjetë punonjës (Ligji nr. 96/2025). Edhe prokurimi elektronik, i prezantuar që në vitin 2009 dhe i zgjeruar me ndryshimet e vitit 2024, synoi pikërisht reduktimin e kontaktit të drejtpërdrejtë dhe të diskrecionit. Me fjalë të tjera, teksti i normës është gjerësisht në vend, ndonëse disa pjesë të legjislacionit parandalues ende po plotësohen. Nëse korrupsioni vazhdon megjithatë, shkaku kryesor duhet kërkuar te zbatimi.

4. Ndëshkimi po funksionon: çfarë tregon praktika

Ana ndëshkuese e sistemit po jep shenja gjallërie në të tri rrafshet. Në rrafshin administrativ, praktika e Komisionit të Prokurimit Publik gjatë vitit 2025 tregon se kontestet përqendrohen pikërisht te kriteret e veçanta të kualifikimit, veçanërisht te kapaciteti teknik dhe autorizimet e prodhuesit (Komisioni i Prokurimit Publik, 2025a, 2025b). Në dy çështje tipike të këtij viti, njëra për blerjen e detergjentëve dhe tjetra për blerjen e baterive, kontesti u përqendrua pikërisht te dokumentacioni teknik dhe autorizimet e prodhuesit. Kjo është aritmetika e rrezikut: aty ku diskrecioni është më i madh, atje shfaqet edhe hapësira për të kufizuar konkurrencën, sepse një kriter i tepruar mund të kthehet lehtësisht në instrument përjashtimi.

Në rrafshin gjyqësor, Kolegji Administrativ i Gjykatës së Lartë ka vendosur se operatori ekonomik që nuk i parashtron argumentet gjatë procedurës administrative pranë Komisionit nuk mund t'i ngrejë ato për herë të parë në gjykatë, pasi kjo përbën mosshterim të rrugës administrative (Gjykata e Lartë, 2024). Ky standard i shërben shpejtësisë dhe disiplinës procedurale, por ngre edhe një çështje delikate: aksesin efektiv në shqyrtim, sidomos për operatorët e vegjël me kapacitete juridike më të kufizuara, ndërkohë që standardi europian kërkon procedura shqyrtimi efektive dhe sa më të shpejta (Direktiva 89/665/KEE, 1989). Pra edhe vetë mekanizmi i ankimit, i cili duhet të jetë garanci parandaluese, mund të shndërrohet në pengesë nëse nuk është realisht i aksesueshëm.

Në rrafshin penal, gjatë vitit 2025 organi i posaçëm i ndjekjes penale (SPAK) ka njoftuar për hetime dhe akuza që lidhen me manipulimin e procedurave të prokurimit; këto pretendime janë në proces dhe nuk përbëjnë konstatim përfundimtar fajësie (Prokuroria e Posaçme, 2025). Mbi të gjitha, historiku i dënimeve po konsolidohet: gjatë vitit 2024 gjykatat e posaçme dhanë 24 vendime përfundimtare dënimi me 106 persona të dënuar në çështje korrupsioni (Komisioni Europian, 2025b). Këto shifra tregojnë se kapaciteti ndëshkues ekziston dhe po forcohet. Pyetja, pra, nuk është nëse Shqipëria ndëshkon, por pse korrupsioni vazhdon megjithatë.

5. Ku dështon sistemi: parandalimi dhe zbatimi

Përgjigjja qëndron te ana parandaluese. Të dhënat e perceptimit dhe të përvojës së biznesit e ndihmojnë diagnozën, por duhen lexuar me kujdes: as Indeksi i Perceptimit të Korrupsionit dhe as Anketa e Ndërmarrjeve nuk masin drejtpërdrejt korrupsionin në prokurim, por mjedisin e përgjithshëm të integritetit. Indeksi 2025 e vlerëson Shqipërinë me 39 pikë nga 100 (Transparency International, 2025), ndërsa Anketa e Ndërmarrjeve raporton një incidencë ryshfeti prej 15.1 për qind, ndjeshëm mbi vlerën rajonale prej 9.4 për qind (Banka Botërore, 2025). Këta tregues nuk provojnë korrupsion në prokurim, por përshkruajnë një mjedis ku mekanizmat parandalues mbeten sfidues.

Vlerësimet europiane të vitit 2025 e kapin më saktë hendekun. Komisioni Europian vëren se kuadri ligjor kundër korrupsionit është gjerësisht në vend, por legjislacioni për parandalimin e tij ende nuk është plotësuar, dhe se vendi performon më mirë në hetim sesa në parandalim (Komisioni Europian, 2025a). Në fushën e prokurimit, Shqipëria cilësohet vetëm mesatarisht e përgatitur, ndërsa përafrimi mbetet i paplotë te koncesionet, partneritetet publike-private dhe prokurimi në mbrojtje e siguri (Komisioni Europian, 2025b). Kjo është zemra e argumentit: distanca nga standardi europian nuk është më te teksti i normës, por te kapaciteti institucional për ta zbatuar dhe për të parandaluar.

Dobësia e parandalimit ilustrohet në mënyrë të prekshme nga mekanizmi i sinjalizimit: gjatë vitit 2024 u shqyrtuan vetëm gjashtë sinjalizime të reja (Komisioni Europian, 2025b), ndërsa Grupi i Shteteve kundër Korrupsionit ka konstatuar se një pjesë e rekomandimeve mbeten të paadresuara plotësisht (GRECO, 2025). Një mekanizëm parandalues që ekziston në ligj, por përdoret gjashtë herë në vit, është vetë përkufizimi i hendekut të zbatimit. Kontrasti është i qartë: Shqipëria dënon gjithnjë e më shumë raste korrupsioni, por nuk arrin t'i parandalojë ato. Prandaj përgjigjja ndaj pyetjes fillestare është se ndëshkimi, sado i rëndësishëm, nuk mjafton; pa parandalim efektiv, ligji ekziston, por efekti i tij mbetet i kufizuar.

6. Përfundime dhe rekomandime

Analiza tregon se Shqipëria zotëron një kuadër ligjor parandalues gjerësisht të përafruar me acquis-në dhe një kapacitet ndëshkues në rritje, por se hallka e dobët është zbatimi dhe parandalimi. Prokurimi publik mbetet një fushë me ekspozim të konsiderueshëm ndaj rreziqeve të integritetit, ku hendeku mes normës dhe praktikës bëhet veçanërisht i dukshëm. Përgjigjja ndaj pyetjes nëse korrupsioni mund të luftohet vetëm me ndëshkim është, pra, negative: ndëshkimi është i domosdoshëm, por jo i mjaftueshëm.

Për ta forcuar anën parandaluese, rekomandohet: shqyrtimi paraprak i kritereve dhe specifikimeve që kufizojnë konkurrencën, përpara se procedura të zhvillohet; publikimi i plotë e në format të hapur i kontratave dhe koncesioneve, si mjet transparence; përjashtimi efektiv nga garat i operatorëve të dënuar, nëpërmjet një regjistri të integruar; funksionalizimi real i njësive të sinjalizimit sipas ligjit nr. 96/2025, i shoqëruar me mbrojtje të besueshme; dhe sigurimi i aksesit efektiv në shqyrtim për operatorët me kapacitete më të kufizuara. Secila prej tyre e zhvendos peshën nga ndëshkimi pas faktit drejt parandalimit përpara tij. Në fund të fundit, sfida e Shqipërisë nuk është më miratimi i ligjeve të reja, por zbatimi i tyre efektiv, proporcional dhe i qëndrueshëm, si parakusht për konvergjencën me Bashkimin Europian.

Erisa Mazrreku, nëntor 2026

*Erisa Mazrreku është studente e vitit të pestë në programin e integruar Master në Drejtësi pranë Universitetit "Aleksandër Moisiu", Durrës, me fokus në të drejtën civile, të drejtën e kontratës dhe rregullimin e veprimtarisë së biznesit. Interesat e saj akademike përqendrohen te mbrojtja e konsumatorit, konkurrenca e ndershme, rregullimi i platformave dixhitale dhe kuadri ligjor që qeveris sipërmarrjen e vogël në Shqipëri, fusha që lidhen ngushtë me integritetin, transparencën dhe sundimin e ligjit. Këtë interes e ka çuar edhe në kërkim shkencor: gjatë vitit 2026 ka bashkautoruar dhe prezantuar punime në konferenca ndërkombëtare në Mal të Zi, Shqipëri dhe Gjermani, mbi drejtësinë dixhitale, qeverisjen e platformave dhe transformimin e qëndrueshëm në kontekstin e integrimit europian. Nëpërmjet këtyre përvojave ka zhvilluar një qasje analitike ndaj mënyrës si normat ligjore zbatohen në praktikë dhe si dobësitë e zbatimit ndikojnë te barazia e mundësive dhe te besimi te institucionet. 

**Ky artikull është përzgjedhur në kuadër të konkursit për artikuj juridikë në EuroSpeak shpallur nga Lëvizja Europiane në Shqipëri (EMA), si pjesë e projektit “Justice NextGen: Fuqizimi i të Rinjve në Luftën kundër Korrupsionit përmes Edukimit Ligjor dhe Debatit Akademik”, financuar nga Agjencia për Mbështetjen e Shoqërisë Civile (AMSHC). Përmbajtja e tij është përgjegjësi e autorit, opinion i shprehur në të nuk është domosdoshmërisht opinion i AMSHC-së.

Referenca

Banka Botërore. (2025). Enterprise Survey - Albania [Bazë të dhënash]. https://www.enterprisesurveys.org 

Direktiva 2014/24/BE e Parlamentit Europian dhe e Këshillit, datë 26 shkurt 2014, për prokurimin publik. (2014). Fletorja Zyrtare e BE-së, L 94.

Direktiva 89/665/KEE e Këshillit, datë 21 dhjetor 1989, mbi procedurat e shqyrtimit në prokurimin publik, e ndryshuar me Direktivën 2007/66/KE. (1989). Fletorja Zyrtare e BE-së.

Gjykata e Lartë, Kolegji Administrativ. (2024). Vendim nr. 00-2024-5423 (534), datë 11.12.2024. https://www.gjykataelarte.gov.al 

GRECO. (2025). Raundi i pestë i vlerësimit: Procedura e pajtueshmërisë për Shqipërinë. Këshilli i Europës. https://www.coe.int/en/web/greco 

Këshilli i Ministrave. (2024). Strategjia Ndërsektoriale kundër Korrupsionit 2024-2030 (VKM nr. 859, datë 26.12.2024). Fletorja Zyrtare.

Komisioni Europian. (2025a). 2025 rule of law report - Country chapter Albania. https://commission.europa.eu 

Komisioni Europian. (2025b). Albania report 2025 (SWD(2025) 750 final). https://enlargement.ec.europa.eu 

Komisioni i Prokurimit Publik. (2025a). Vendim nr. 383/2025, datë 19.03.2025. https://openprocurement.al 

Komisioni i Prokurimit Publik. (2025b). Vendim nr. 1017/2025, datë 06.08.2025. https://openprocurement.al 

Ligji nr. 96/2025 për sinjalizimin dhe mbrojtjen e sinjalizuesve. (2026). Fletorja Zyrtare, 15.

Ligji nr. 162/2020 për prokurimin publik, i ndryshuar me ligjin nr. 16/2024. (2020). Fletorja Zyrtare. https://qbz.gov.al 

Mungiu-Pippidi, A. (2013). The widening implementation gap: The impact of EU accession on governance in the Western Balkans. Në E. Prifti (Ed.), The European future of the Western Balkans: Thessaloniki@10 (fq. 35-44). EUISS.

Open Government Partnership. (2026). Albania 2023-2025 results report. https://www.opengovpartnership.org 

Persson, A., Rothstein, B., & Teorell, J. (2013). Why anticorruption reforms fail: Systemic corruption as a collective action problem. Governance, 26(3), 449-471.

Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK). (2025). Njoftim për shtyp, datë 16.12.2025. https://www.spak.gov.al 

Transparency International. (2025). Corruption Perceptions Index 2025. https://www.transparency.org/en/cpi/2025